Οι εικόνες από μια μεγάλη πυρκαγιά, στρέφουν την προσοχή μας, δικαιολογημένα, στις φλόγες και στις προσπάθειες των πυροσβεστών. Ωστόσο, ο «αόρατος επισκέπτης», συνεχίζει το ταξίδι του ακόμη και όταν η φωτιά καίει πολλά χιλιόμετρα μακριά.
Οι μεγάλες πυρκαγιές, όπως αυτές που εκδηλώνονται κάθε καλοκαίρι στη χώρα μας, δεν επηρεάζουν μόνο τις περιοχές όπου καίγονται. Φέτος, περισσότερα από 200.000 στρέμματα κάηκαν ολοσχερώς στην Ελλάδα. Ο καπνός από αυτές, μπορεί να μεταφερθεί σε πολύ μεγάλες αποστάσεις, επηρεάζοντας την ποιότητα του αέρα και την καθημερινότητα ανθρώπων που βρίσκονται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά.
Μέχρι πού μπορεί να ταξιδέψει ο καπνός;
Ίσως είναι η πιο συνηθισμένη απορία όταν βλέπουμε τον ουρανό να γεμίζει με καπνό.
Η απάντηση είναι ότι ο καπνός μπορεί να ταξιδέψει πολύ πιο μακριά απ’ όσο υπολογίζουμε. Ανάλογα με την ένταση της πυρκαγιάς, τους ανέμους και το ύψος στο οποίο ανεβαίνει το νέφος, μπορεί να μεταφερθεί εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το σημείο όπου εκδηλώθηκε η φωτιά. Δορυφορικές εικόνες της NASA έχουν καταγράψει πολλές φορές καπνό από μεγάλες πυρκαγιές να διασχίζει ολόκληρες χώρες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και ηπείρους.
Γι’ αυτό δεν είναι ασυνήθιστο να παρατηρούμε θολή ατμόσφαιρα ή να μυρίζουμε καμένο, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει ενεργό μέτωπο στην περιοχή μας.
Τι περιέχει ο καπνός μιας πυρκαγιάς;
Ο καπνός δεν αποτελείται μόνο από υδρατμούς ή στάχτη.
Στην πραγματικότητα συμπεριλαμβάνει ένα σύνθετο μείγμα αερίων και μικροσκοπικών σωματιδίων που δημιουργούνται κατά την καύση της βλάστησης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, κτιρίων, οχημάτων ή άλλων υλικών.
Ανάμεσα στις ουσίες που μπορεί να περιέχει βρίσκονται:
- πολύ λεπτά αιωρούμενα σωματίδια (PM2.5 και PM10),
- μονοξείδιο του άνθρακα,
- οξείδια του αζώτου,
- πτητικές οργανικές ενώσεις,
- άλλες χημικές ενώσεις που εξαρτώνται από το τι ακριβώς καίγεται.
Αυτό σημαίνει ότι ο καπνός μιας πυρκαγιάς δεν επηρεάζει μόνο την ορατότητα. Μπορεί να επηρεάσει και την ποιότητα του αέρα που αναπνέουμε.
Γιατί ακούμε τόσο συχνά για τα PM2.5;
Κατά τη διάρκεια μεγάλων πυρκαγιών, οι ειδικοί αναφέρονται συχνά στα PM2.5. Πρόκειται για εξαιρετικά μικρά σωματίδια, με διάμετρο μικρότερη από 2,5 μικρόμετρα – περίπου τριάντα φορές μικρότερη από το πάχος μιας ανθρώπινης τρίχας.
Λόγω του μικρού μεγέθους τους, μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στους πνεύμονες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να περάσουν ακόμη και στην κυκλοφορία του αίματος. Για τον λόγο αυτό θεωρούνται ο σημαντικότερος ρύπος του καπνού από πυρκαγιές σε ό,τι αφορά τη δημόσια υγεία.
Οι ευπαθείς ομάδες, όπως τα μικρά παιδιά, οι ηλικιωμένοι, οι έγκυες και τα άτομα με αναπνευστικά ή καρδιαγγειακά προβλήματα, είναι πιθανό να επηρεαστούν περισσότερο όταν η ποιότητα του αέρα επιδεινώνεται.
Γιατί συνεχίζουμε να μυρίζουμε καμένο ενώ η φωτιά βρίσκεται μακριά;
Η χαρακτηριστική μυρωδιά του καμένου ταξιδεύει μαζί με τον καπνό.
Οι αέριες μάζες μεταφέρουν τα σωματίδια σε μεγάλες αποστάσεις και, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, η οσμή μπορεί να φτάσει σε περιοχές που απέχουν πολύ από το μέτωπο της πυρκαγιάς.
Μάλιστα, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι όσο ο καπνός ταξιδεύει, η χημική του σύσταση μεταβάλλεται. Έτσι, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να μην έχει έντονη μυρωδιά, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι ο αέρας είναι καθαρός.
Διαβάστε ακόμα: Μπορεί η χρήση της Τεχνητή Νοημοσύνης να προλάβει μία πυρκαγιά;
Πόσο χρόνο χρειάζεται για να καθαρίσει η ατμόσφαιρα;
Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για κάθε περίπτωση.
Η διάρκεια εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως:
- αν η πυρκαγιά συνεχίζεται,
- την ένταση και την κατεύθυνση των ανέμων,
- τη βροχόπτωση,
- τις τοπικές καιρικές συνθήκες.
Σε πολλές περιπτώσεις, η ποιότητα του αέρα βελτιώνεται μέσα σε μία ή περισσότερες ημέρες αφού απομακρυνθεί το νέφος καπνού. Αν όμως συνεχίζονται οι πυρκαγιές ή οι άνεμοι μεταφέρουν συνεχώς νέο καπνό, οι αυξημένες συγκεντρώσεις σωματιδίων μπορεί να επιμείνουν για αρκετές ημέρες.
Τι μπορούμε να κάνουμε όταν υπάρχει έντονος καπνός;
Οι ειδικοί προτείνουν απλά αλλά αποτελεσματικά μέτρα όταν η ποιότητα του αέρα είναι επιβαρυμένη:
- Παρακολουθούμε τις επίσημες ανακοινώσεις για την ποιότητα του αέρα.
- Περιορίζουμε την έντονη σωματική δραστηριότητα σε εξωτερικούς χώρους όταν υπάρχει εμφανής καπνός.
- Κρατάμε κλειστά τα παράθυρα όταν οι αρμόδιες αρχές το συστήνουν.
- Δίνουμε ιδιαίτερη προσοχή σε παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με προβλήματα υγείας.Ο καπνός μιας πυρκαγιάς δεν σταματά εκεί που σταματούν οι φλόγες
Οι μεγάλες πυρκαγιές δεν επηρεάζουν μόνο τις περιοχές όπου καίγονται τα δάση. Ο καπνός τους μπορεί να ταξιδέψει πολύ μακριά, μεταφέροντας μικροσκοπικά σωματίδια που επηρεάζουν την ποιότητα του αέρα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την υγεία εκατομμυρίων ανθρώπων.
Γι’ αυτό, όταν βλέπουμε εικόνες από μια μεγάλη πυρκαγιά, αξίζει να θυμόμαστε ότι οι συνέπειές της δεν σταματούν εκεί όπου σβήνουν οι φλόγες. Συνεχίζονται στον αέρα που αναπνέουμε, στο περιβάλλον που μας περιβάλλει και στην ανάγκη να ενημερωνόμαστε από αξιόπιστες πηγές και να ακολουθούμε τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών.